Hajathana kagyzy, şeýle hem gyrymsy hajathana kagyzy diýlip atlandyrylýar, esasan adamlaryň gündelik arassaçylygy üçin ulanylýar we adamlar üçin hökmany kagyz görnüşleriniň biridir. Hajathana kagyzyny ýumşak etmek üçin, adatça kagyzy gyrymsylaşdyrmak we hajathana kagyzynyň ýumşaklygyny ýokarlandyrmak üçin mehaniki usullar ulanylýar. Hajathana kagyzyny öndürmek üçin köp çig mal bar. Köp ulanylýanlary pagta sellýulozasy, agaç sellýulozasy, ot sellýulozasy, maksum kagyz sellýulozasy we ş.m.
Hajathana kagyzyny oýlap tapan Arturdy. Şigutuo. XX asyryň başynda, takmynan ýüz ýyl mundan ozal, Amerikanyň Şigutuo kagyz kompaniýasy daşamak prosesinde biperwaýlyk sebäpli ulanyp bolmajak köp mukdarda kagyz satyn aldy, bu bolsa kagyzyň çygly we gyrymsy bolmagyna sebäp boldy. Peýdasyz kagyz ammary bilen ýüzbe-ýüz bolanda, hemmeler näme etjekdigini bilmeýärdi. Gözegçileriň maslahatynda kimdir biri ýitgileri azaltmak üçin kagyzy üpjün ediji gaýtaryp bermegi teklip etdi. Bu teklibi hemmeler goldady. Kompaniýanyň başlygy Artur. Şi Gute beýle pikir etmedi. Ol kagyz rulonlarynda deşikler döretmegi pikir etdi, olary kiçi böleklere bölmek aňsat boldy. Şigutuo bu görnüşli kagyza "Sonny" hajathana kagyzy diýip at berdi we olary demir ýol stansiýalaryna, restoranlara, mekdeplere we ş.m. satdy. We olary hajathanalara goýdy. Olar ulanmak örän aňsat bolandygy üçin örän meşhurdy we olar ýuwaş-ýuwaşdan umumy maşgala ýaýrady we kompaniýa üçin köp girdeji getirdi. Häzirki wagtda hajathana kagyzy durmuşyňyzda aýrylmaz bir zada öwrüldi we bize dürli ugurlarda köp amatlyk berdi.
Häzirki zaman hajathana kagyzynyň oýlap tapylmagyndan has öň gadymy jemgyýetlerde adamlar salat ýapraklary, ýüň, ot ýapraklary, kakao ýapraklary ýa-da mekgejöwen ýapraklary ýaly dürli "ýönekeý hajathana kagyzlaryny" ulanmaga başladylar. Gadymy grekler hajathana gidende birnäçe palçyk blok ýa-da daş getirerdiler, gadymy rimliler bolsa agaç taýajyklary ulanyp, bir ujuna duzly suwda çümdürilen gubka daňýardylar. Arktikada uzakda ýaşaýan inuit halky ýerli materiallary ulanmakda ussat. Olar tomusda mamy, gyşda bolsa kagyz üçin gar ulanýarlar. Kenarýaka ýaşaýjylarynyň "hajathana kagyzy" hem örän sebitleýin häsiýete eýedir. Deňiz balyklary we deňiz otlary deňiz tarapyndan olara berilýän deňiz "hajathana kagyzydyr".
Taryhy maglumatlara görä, hytaýlylar ilki hajathana kagyzyny oýlap tapyp, ulanmaga başlapdyrlar. Miladydan öňki II asyrda hytaýlylar dünýäde ilkinji hajathana kagyzyny hajathanalar üçin dizaýn edipdirler. Miladydan öňki XVI asyra çenli hytaýlylaryň ulanan hajathana kagyzy häzirki wagtda geň galdyryjy derejede uly bolup, ini 50 santimetr, uzynlygy bolsa 90 santimetr bolupdyr. Elbetde, şeýle kaşaň hajathana kagyzyny diňe imperatoryň köşk adamlary ýaly artykmaç hukukly synp ulanyp biler.
Az mukdarda hajathana kagyzy bilen gadymy jemgyýetiň berk ierarhik ulgamyna düşünip bileris. Gadymy Rim resmileri hajathana kagyzy hökmünde gül suwuna çümdürilen ýüň matalary ulanýardylar, fransuz şa maşgalasy bolsa kružewa we ýüpegi has gowy görýärdi. Aslynda, has köp skwerler we baý adamlar diňe kannabis ýapraklaryny ulanyp bilýärler.
1857-nji ýylda Jozef Gaýetti atly amerikan dünýäde hajathana kagyzyny satan ilkinji işewür boldy. Ol hajathana kagyzyna "Gaýetti lukmançylyk kagyzy" diýip at berdi, ýöne aslynda bu kagyz aloe wera suwuna çümdürilen çygly kagyz bölegi. Şeýle-de bolsa, bu täze önümiň bahasy henizem haýran galdyryjy. Şol wagtlar köçelerde we köçelerde şeýle mahabat bardy: "Gaýetti lukmançylyk kagyzy, hajathana gitmek üçin gowy ýoldaş, häzirki zaman zerurlygy". Şeýle-de bolsa, köp adamyň şeýle "altyn hajathana kagyzyna" asla mätäç däldigini bilmek biraz geň galdyryjy.
1880-nji ýylda doganlar Edward Skott we Klarens Skott häzirki wagtda bilýän arassaçylyk rulonlaryny satyp başladylar. Emma täze önüm çykan badyna, jemgyýetçilik pikirleri tarapyndan tankyt edildi we ahlak gadaganlyklary bilen çäklendirildi. Sebäbi şol döwürde, adaty adamlaryň gözünde, dükanlarda hajathana kagyzynyň jemgyýetçilik öňünde görkezilmegi we satylmagy fiziki we ruhy saglyga zyýanly utanç we ahlaksyz hereketdi.
XIX asyryň ahyry we XX asyryň başlaryndaky hajathana kagyzy häzirki hajathana kagyzyna garanda has ýumşak we rahat däldi, şeýle hem onuň suw siňdirişi gowydy. 1935-nji ýylda "hapasyz hajathana kagyzy" atly täze önüm bazara çykarylyp başlady. Mundan, şol döwrüň hajathana kagyzynda köp hapaçylygyň bolmalydygyny göz öňüne getirmek kyn däl.
Hajathana kagyzynyň häzirki durmuşda möhüm rol oýnaýandygyna şübhe ýok. Muny 1944-nji ýylda Kimberli-Klarkyň alan minnetdarlyk haty hem tassyklaýar. Hatda ABŞ hökümeti şeýle öwgüli sözler aýtdy: “Siziň kompaniýaňyzyň önümi (hajathana kagyzy) Ikinji Jahan urşunda frontyň üpjünçiligine asylly goşant goşdy”.
Pars aýlagy urşunyň “Çöl tupany” operasiýasynda ol ABŞ-nyň harby güýçlerine uly goşant goşdy we möhüm strategik rol oýnady. Şol döwürde ABŞ-nyň harby güýçleri çöl operasiýalaryny geçirýärdi we ak çäge depeleri nyşana aňsatlyk bilen ýüze çykyp biljek ýaşyl tanklardan düýpgöter tapawutlanýardy. Gaýtadan boýamak üçin gaty giç bolandygy sebäpli, ABŞ-nyň harby güýçleri adatdan daşary ýagdaýlarda kamuflýaž üçin tanklary hajathana kagyzyna örtmeli boldular.
Hajathana kagyzy tankyt edilip, kemsidilip, dükanyň arkasynda ýerasty satylmaly bolsa-da, şu gün ol eýýäm ajaýyp öwrülişi tamamlady, hatda T-platformasyna çykyp, sungat we senetçilik eserine öwrüldi. Meşhur heýkeltaraşlar Kristofer, Anastasiýa Elias we Teruýa Ýongsýan hajathana kagyzyny döredijilik materiallary hökmünde ulanmaga başladylar. Moda pudagynda meşhur Moschino arzan Shike hajathana kagyzyndan ýasalan toý köýnekleri bäsleşigi her ýyl ABŞ-da geçirilýär. Dürli görnüşli täze we şik hajathana kagyzyndan ýasalan toý köýnekleri bäsleşmek üçin bir ýere jemlenýär.
Häzirki zaman hajathana kagyzy 100 ýyldan gowrak uzak ösüş döwründen geçdi we ol ynsan paýhasyny we döredijiligini öz içine alýar. Iki gatlakly hajathana kagyzy (1942-nji ýylda hödürlendi) ösen ylmy we tehnologiýany jemleýär, onuň ýumşaklygyny we suw siňdirişini öň görlüp-eşidilmedik derejede häsiýetlendirip bolýar; hajathana kagyzynyň iň täze nesli şi ýagyny iýmitlendirýän suwuklygy öz içine alýar, bu tebigy miwe gözelligiň gowy täsirlerine eýedigi bilen ykrar edilýär.
Ýerleşdirilen wagty: 2023-nji ýylyň 11-nji dekabry